TỌA ĐÀM KHOA HỌC “NHÓM TÂN DÂN VỚI VĂN HỌC VIỆT NAM HIỆN ĐẠI” (Nhân kỷ niệm 100 năm thành lập Tân Dân thư quán, 1925-2025)

Đến dự buổi tọa đàm có TS. Nguyễn Huy Bỉnh (Phó Viện trưởng Phụ trách Viện Văn học), TS. Nguyễn Thị Thanh Nga (Phó Viện trưởng Viện Văn học), bà Natalia Kraevskaia (con dâu của nhà viết kịch Vũ Đình Long), GS.TS Lộc Phương Thủy, PGS.TS Vũ Thanh, TS. Nguyễn Đức Mậu, TS. Hà Thanh Vân, đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp, các nhà nghiên cứu trong và ngoài Viện Văn học cùng nhiều độc giả, học viên, sinh viên. Buổi tọa đàm được tổ chức kết hợp cả hai hình thức trực tiếp và trực tuyến trên nền tảng Zoom.

Mở đầu buổi tọa đàm, TS. Nguyễn Huy Bỉnh, đại diện Viện văn học bày tỏ niềm vui mừng trước hoạt động khoa học ý nghĩa này. Ông tin rằng buổi tọa đàm sẽ là diễn đàn khoa học bổ ích, cung cấp nhiều tri thức về nhóm Tân Dân, hướng tới việc khẳng định vai trò và đánh giá tương xứng đóng góp và tầm quan trọng của nhóm đối với văn học Việt Nam đầu thế kỉ XX nói riêng và quá trình hiện đại hóa văn học Việt Nam nói chung.

Về phần chia sẻ của các diễn giả trong buổi tọa đàm, thuyết trình đầu tiên của TS. Đoàn Ánh Dương cung cấp những giới thiệu chung nhất về nhóm Tân Dân, từ người khởi xướng, quá trình thành lập và phát triển, các tờ báo và tạp chí (“Tiểu thuyết thứ Bảy”, “Ích Hữu”, “Phổ thông bán nguyệt san”, “Tao Đàn”, “Truyền bá”) cũng như hoạt động xuất bản của nhóm (Tân Dân thư quán, nhà in Tân Dân, nhà xuất bản Tân Dân với các tủ sách Những tác phẩm hay, Tao Đàn), cùng những tên tuổi nhà văn tiêu biểu của nhóm này, như Nguyễn Công Hoan, Lan Khai, Lê Văn Trương, Nguyễn Triệu Luật, Phùng Tất Đắc, Nguyễn Tuân, Vũ Bằng, Nguyên Hồng, Nguyễn Xuân Huy, Lưu Trọng Lư, Thanh Châu, Ngọc Giao, Tô Hoài,… Thuyết trình của TS. Đoàn Ánh Dương không chỉ cho phép hình dung về Tân Dân như một nhóm văn hoá hoạt động sôi nổi (với người đứng đầu là nhà trí thức dân tộc, nhà văn đồng thời cũng là doanh nhân tiêu biểu hoạt động trong lĩnh vực văn hoá Vũ Đình Long) cũng như cách Tân Dân định hình diện mạo văn học và văn hoá Việt đầu thế kỷ XX, mà còn cung cấp những đối sánh thú vị trong hoạt động của nhóm này với một nhóm khác là Tự lực văn đoàn, cho thấy sự đa dạng của các hoạt động văn hóa xã hội, các dự án kiến tạo quốc gia của văn nghệ sĩ trí thức Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX.

Bài thuyết trình thứ hai, “Nhóm Tân Dân với văn học Việt Nam hiện đại” của GS.TS Nguyễn Phương Ngọc trước hết đặt lại nhóm Tân Dân trong không gian văn học quốc ngữ đương thời; đồng thời đưa ra những góc nhìn thú vị về hoạt động và các hiện tượng xuất bản của nhóm từ góc nhìn xã hội học văn học, hoặc gợi dẫn về những tiếp cận vi lịch sử (microhistory) đối với các sự kiện và hoạt động của nhóm, như với bối cảnh sáng tác và trình diễn “Chén thuốc độc” của Vũ Đình Long – vở kịch nói đầu tiên viết bằng tiếng Việt, các cuộc tranh luận xung quanh các tác phẩm như “Kép Tư Bền”, “Cô giáo Minh” của Nguyễn Công Hoan, hay sự xuất hiện của tiểu thuyết “Người tù được tha” của Vũ Trọng Phụng trên báo Tiểu thuyết thứ Bảy ở ngay trong những ngày cao trào của cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945,… Bài thuyết trình cũng đặt Tân Dân vào bối cảnh văn học đương thời, để thông qua trường hợp Tân Dân, cho thấy một đời sống văn học sống động ở Việt Nam lúc bấy giờ.

Tiếp đó, thuyết trình của PGS.TS Phùng Ngọc Kiên, “Sự phân tầng của các nhà văn cộng tác với Tân Dân thư quán” nhấn mạnh tính không thuần nhất của các tác giả từng cộng tác với Tân Dân, làm nên đặc thù của nhóm này. Từ hướng tiếp cận xã hội học văn học, thuyết trình chỉ ra mối quan hệ và vai trò quan trọng của yếu tố “kinh tế” giữa các tác giả với Tân Dân và cái cách mà dần theo thời gian, giá trị kinh tế dần được chuyển hoá thành giá trị tượng trưng), khiến cho nhóm Tân Dân chiếm giữ vị thế quan trọng trong trường văn học Việt Nam từ nửa cuối những năm 1930 và đầu những năm 1940. Bên cạnh đó, PGS.TS Phùng Ngọc Kiên, cũng cung cấp dữ liệu khảo sát về hoạt động văn chương báo chí của nhóm Tân Dân trong khoảng 1925-1945, nhấn mạnh vai trò của Vũ Đình Long trong tư cách nhà tiên phong của sân khấu Việt Nam hiện đại, sự coi trọng tính giải trí trong chủ trương xuất bản của Tân Dân và cách Tân Dân chuyên nghiệp hoá công việc xuất bản khi đầu tư vào văn hoá.

Về phần trao đổi, nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân chia sẻ thêm về thực tiễn cạnh tranh của Tân Dân với nhóm Tự lực văn đoàn, về văn học thiếu nhi của nhóm Tân Dân (tờ “Truyền bá”) trong bối cảnh hình thành và phát triển nở rộ của văn học thiếu nhi Việt Nam những năm 1940, về tác phẩm “Người tù được tha” của Vũ Trọng Phụng đăng trên “Tiểu thuyết thứ Bảy”,… Với hướng tiếp cận vi lịch sử, ThS. Nguyễn Đào Nguyên chia sẻ thông tin và thảo luận về chiến lược dịch thuật và công bố danh văn của Lương Khải Siêu trên tờ “Ích Hữu” của nhóm Tân Dân. Thông tin này không chỉ góp phần làm sáng rõ hơn tên hiệu Tân Dân, từ nguồn cội Nho giáo (quan niệm minh đức tân dân trong sách Đại học) đến những ảnh hưởng của Lương Khải Siêu (qua tờ báo Tân Dân tùng báo mà ông chủ trương). Sự trở lại và duy trì các yếu tố truyền thống bên cạnh các yếu tố hiện đại, theo ThS. Nguyễn Đào Nguyên, cho thấy một dự án dân tộc chủ nghĩa đa dạng của Vũ Đình Long và nhóm Tân Dân, và theo đó mà khiến cho nhóm trở nên khác biệt với chủ trương quyết liệt “phải theo mới” của Tự lực văn đoàn.

Buổi thuyết trình cũng nhận được những trao đổi sôi nổi khác đến từ các cử tọa tham dự trực tiếp và trực tuyến, như các ý kiến của nhà nghiên cứu Vương Trí Nhàn, bà Natalia Kraevskaia, ThS. Quách Thị Thu Hiền, đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp, ThS. Nguyễn Thị Kim Nhạn,… Nhân tọa đàm kỷ niệm 100 năm thành lập Tân Dân thư quán, bà Natalia Kraevskaia cũng vui mừng chia sẻ về dự án thành lập không gian ký ức gắn với các di sản văn hóa nghệ thuật của Vũ Đình Long và người con trai tài hoa – họa sĩ Vũ Tân Dân tại Hà Nội. Không gian này dự kiến sẽ hoàn thành và mở cửa từ giữa năm 2026.

Lược thuật: Thái Hà

Ảnh: Khương Việt Hà