Sáng ngày 05/02/2026, trước thềm năm mới Bính ngọ 2026 và ngay trước sự kiện gặp gỡ Tất niên, Chúc mừng năm mới, giao lưu các thế hệ viên chức người lao động Viện Văn học, tại Hội trường tầng 2 của Viện Văn học đã diễn ra buổi Tọa đàm khoa học với chủ đề: “Nghiên cứu văn học trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế”. Đây là sự kiện mang tính bản lề, đặt ra những lộ trình mang tính chiến lược cho sự phát triển của Viện trong giai đoạn mới.
Tọa đàm do TS. Nguyễn Huy Bỉnh (Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn học) điều hành. Không gian hội trường trở nên đặc biệt ấm cúng nhưng cũng đầy tính học thuật với sự hiện diện của dàn học giả gạo cội – những “cây đại thụ” đã đặt nền móng cho nhiều hướng nghiên cứu văn học tại Việt Nam như PGS.TS. Nguyễn Ngọc Thiện, GS.TS. Lộc Phương Thủy, PGS.TS. Phan Diễm Phương, PGS.TS. Hà Công Tài, PGS.TS. Nguyễn Thị Huế, PGS.TS. Đào Tuấn Ảnh, PGS.TS. Lê Phong Tuyết, PGS.TS. Lê Thị Dục Tú, PGS.TS. Nguyễn Bích Thu, PGS.TS. Mai Hương, PGS.TS. Đinh Thị Minh Hằng, PGS.TS. Trương Đăng Dung, PGS.TS. Vũ Thanh, PGS.TS. Trịnh Bá Đĩnh, PGS.TS. Trần Thị An, TS. Vũ Văn Sỹ, TS. Lã Duy Lan, TS. Trần Hồng Vân, TS. Đặng Thị Hảo, TS. Nguyễn Đức Mậu… cùng đông đảo cán bộ, nghiên cứu viên trẻ của Viện.
Khi truyền thống gặp gỡ công nghệ
Phát biểu khai mạc Tọa đàm, TS. Nguyễn Huy Bỉnh nhấn mạnh: “Văn học không nằm ngoài cuộc cách mạng 4.0. Trong bối cảnh ấy, chúng ta không chỉ cần lưu giữ và bảo tồn những giá trị cũ mà phải biến chúng thành nguồn tài nguyên số sống động”.
TS. Nguyễn Huy Bỉnh – Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn học đọc diễn văn Khai mạc và điều hành Tọa đàm
Xuyên suốt buổi tọa đàm, các đại biểu đã tập trung thảo luận về các trụ cột chiến lược của Viện Văn học trong thời gian tới:
* Nhân văn số (Digital Humanities): Các chuyên gia cho rằng việc số hóa tư liệu không dừng lại ở lưu trữ mà phải tiến tới xây dựng hệ thống dữ liệu lớn. Việc sử dụng thuật toán để phân tích định lượng văn bản, nghiên cứu sự biến đổi ngôn ngữ và các mô hình biểu tượng là hướng đi tất yếu để bắt kịp trình độ nghiên cứu thế giới.
* Hội nhập và “Văn học thế giới”: Các nhà khoa học đã chia sẻ về việc cần đưa văn học Việt Nam thoát khỏi tư duy nghiên cứu nội tại đơn thuần. Thay vào đó, cần đặt văn học dân tộc trong mối liên hệ liên quốc gia, đẩy mạnh dịch thuật để quảng bá và tôn vinh tinh hoa văn học Việt Nam trên bản đồ tri thức toàn cầu.
* Đổi mới phê bình: Các hướng nghiên cứu khả thủ như phê bình sinh thái, văn học trong mối tương quan với kinh tế văn hóa (chuyển thể điện ảnh, game, du lịch văn hóa)… được đề xuất như những công cụ sắc bén để quan sát và giải quyết các vấn đề thời đại.
Gạch nối giữa các thế hệ
Điểm nhấn xúc động nhất của Tọa đàm chính là sự giao thoa giữa các thế hệ. Hình ảnh những nhà nghiên cứu lão thành – những người đã dành cả đời mình để “đào sâu cuốc bẫm” trên cánh đồng chữ nghĩa – cùng ngồi lại và thảo luận với các nghiên cứu viên trẻ về nhân văn số và những xu hướng học thuật toàn cầu chính là minh chứng cho truyền thống và sức sống của Viện Văn học.
GS.TS. Lộc Phương Thủy – Nguyên Trưởng phòng Văn học nước ngoài Viện Văn học phát biểu tại Tọa đàm
PGS.TS. Trương Đăng Dung – Nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn học phát biểu
PGS.TS. Trịnh Bá Đĩnh – Nguyên Trưởng phòng Lý luận văn học, Viện Văn học phát biểu
PGS.TS. Đinh Thị Minh Hằng tại Tọa đàm
PGS.TS. Phan Diễm Phương phát biểu
PGS.TS. Nguyễn Thị Huế tại Tọa đàm
Nếu như các chuyên gia tiền bối là hiện thân của sự mẫn tiệp và bản lĩnh khoa học thì thế hệ trẻ lại thổi vào hội trường luồng gió của sự năng động và tinh thần dấn thân. Sự đối thoại, chia sẻ cởi mở trong Tọa đàm đã xóa nhòa khoảng cách thế hệ, khiến đây không còn là một sự kiện khoa học thuần túy mà trở thành một buổi trao truyền tâm huyết.
TS. Nguyễn Thị Thanh Nga – Phó Viện trưởng Viện Văn học tại Tọa đàm
Quang cảnh Tọa đàm
Tọa đàm kết thúc trong không khí vui tươi và niềm tin lan tỏa. Những định hướng chiến lược được vạch ra chính là tiền đề cho Viện Văn học xây dựng một lộ trình dài hạn để những giá trị truyền thống không bị mờ phai mà sẽ tiếp tục nảy mầm và vươn mình mạnh mẽ trong “mùa xuân” của kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế.
Tin: Mai Huyền
Ảnh: Việt Hà