Sáng ngày 08.01.2026, Viện Văn học đã tổ chức Thuyết trình khoa học “Sự vượt chuẩn và đa dạng giới thời Pháp thuộc: Giới thiệu cuốn sách Queer Vietnam: A History of Gender Transgression, 1920-1945 của Richard Quang-Anh Tran”.
Buổi thuyết trình do TS. Nguyễn Quốc Vinh (Đại học Columbia – Hoa Kì) thực hiện, TS. Hoàng Tố Mai (Phòng Văn học nước ngoài, Viện Văn học) điều phối, đã thu hút đông đảo các nhà khoa học, giảng viên đại học, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh đến từ Viện Văn học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội,… tham dự. Đặc biệt, buổi Thuyết trình có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam, thể hiện sự quan tâm đặc biệt tới vấn đề Giới, một trong những mảng đề tài đang được Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam đầu tư dịch thuật và xuất bản.
TS. Nguyễn Huy Bỉnh – Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn học chào mừng sự kiện và trân trọng cảm ơn TS. Nguyễn Quốc Vinh
TS. Nguyễn Quốc Vinh (Đại học Columbia, Mỹ) thuyết trình
TS. Hoàng Tố Mai (Viện Văn học) điều phối chương trình
Mở đầu buổi thuyết trình, TS. Nguyễn Huy Bỉnh, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn học chào mừng TS. Nguyễn Quốc Vinh, đồng thời bày tỏ sự vui mừng trước không khí học thuật sôi nổi ngay từ đầu năm của Viện. Đây là một sự kiện cho thấy vị thế của Viện Văn học trong công tác nghiên cứu khoa học, trong việc cập nhật những xu hướng và những công trình nghiên cứu mới nhất trên thế giới. Sự kiện cũng đánh dấu quá trình hợp tác lâu dài của Viện với TS. Nguyễn Quốc Vinh nói riêng và các đối tác nước ngoài nói chung.
TS. Nguyễn Quốc Vinh thuyết trình Chương 4 về “Tính Dẻo dai của Giới – Thân thể và Tưởng tượng Đại chúng”
Trong phần trình bày của mình, TS. Nguyễn Quốc Vinh nhận định Queer Vietnam: A History of Gender Transgression, 1920-1945 của Richard Quang-Anh Tran là cuốn sách mới và đột phá về nghiên cứu queer ở Việt Nam (dưới dạng sách) cũng như nghiên cứu queer ở Châu Á. Cuốn sách này được xuất phát từ luận án From Red Lights to Red Flags: A History of Gender in Colonial and Contemporary Vietnam được Richard Quang-Anh Tran bảo vệ từ năm 2011 với sự hướng dẫn của Judith Butler và Peter Zinoman.
Cuốn sách gồm 4 chương: Chương 1: Bối cảnh lịch sử văn hóa (phác họa một môi trường đa nguyên); Chương 2: Đa dạng giới, quan hệ và thực hành nam tính (vượt ra ngoài định nghĩa đồng tính luyến ái); Chương 3: Phụ nữ cải trang nam giới (sự dẻo dai của một mô típ kinh điển); Chương 4: Tính dẻo dai của giới (những thân thể về giới tính mới trong tưởng tượng đại chúng). Theo TS. Nguyễn Quốc Vinh, với những nội dung được phân tích kỹ lưỡng trong bốn chương sách Richard Tran đã cung cấp một tài nguyên khổng lồ cho các nghiên cứu queer ở Việt Nam về những đối thoại với truyền thống Việt. Richard Trần đã đặt ra một vấn đề: Truyền thống Việt có thực sự chỉ là thuần dị tính?
Quang cảnh Hội trường sự kiện Thuyết trình
Cũng trong phần thuyết trình của mình, TS. Nguyễn Quốc Vinh đã bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với một người đi sau nhưng đã có thể đi xa hơn mình trong việc nghiên cứu queer ở Việt Nam. Anh cũng đã có sự đối thoại với Richard Trần: trong khi Richard Tran nhấn mạnh sự đa dạng phong phú và sự dẻo dai của giới, thì TS. Nguyễn Quốc Vinh bi quan hơn khi nhìn đến những chuyển vị của một hệ hình sau này bị lấn át bởi tình dục dị tính. Tuy nhiên, TS. Nguyễn Quốc Vinh cũng khẳng định hai góc nhìn này không trái ngược nhau mà bổ khuyết cho nhau để hướng đến một cái nhìn toàn diện hơn.
TS. Trần Ngọc Hiếu (Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) trao đổi tại buổi Thuyết trình
TS. Lê Thành Trung (Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội) trao đổi tại buổi Thuyết trình
PGS. TS. Trần Trọng Dương (Khoa Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam, Trường Ngoại ngữ – Du lịch, Đại học Công nghiệp Hà Nội) trao đổi tại buổi Thuyết trình
TS. Đoàn Ánh Dương (Viện Văn học) trao đổi tại buổi Thuyết trình
Bà Khúc Thị Hoa Phượng – Giám đốc NXB Phụ nữ Việt Nam trao đổi tại buổi Thuyết trình. Người ngồi bên cạnh, bên trái, là TS. Trần Hải Yến, nguyên cán bộ nghiên cứu Phòng Văn học Việt Nam Cổ-Trung đại, nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn học
TS. Trần Hạnh Mai (Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) trao đổi tại buổi Thuyết trình
Đại biểu chụp ảnh tại buổi Thuyết trình
Buổi thuyết trình đã nhận được nhiều ý kiến trao đổi từ phía những người tham dự: TS. Trần Ngọc Hiếu (Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), TS. Lê Thành Trung (Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội), PGS. TS. Trần Trọng Dương (Khoa Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam, Trường Ngoại ngữ – Du lịch, Đại học Công nghiệp Hà Nội), TS. Đoàn Ánh Dương (Viện Văn học), TS. Trần Hạnh Mai (Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), Giám đốc NXB Phụ nữ Việt Nam Khúc Thị Hoa Phượng…
Kết thúc buổi thuyết trình TS. Nguyễn Quốc Vinh khẳng định đây là một cuốn sách rất cần thiết cho những ai quan tâm nghiên cứu queer ở Việt Nam, bày tỏ mong muốn cuốn sách sẽ sớm được dịch ra tiếng Việt.
Bài: Đỗ Thị Hường, Ảnh và chú thích: Khương Việt Hà (Viện Văn học)
Một số bài trên các báo liên quan đến sự kiện:
Báo Văn nghệ: https://baovannghe.vn/vien-van-hoc-gioi-thieu-cong-trinh-queer-viet-nam-lich-su-pham-quy-gioi-1920-1945-26212.html